Zaburzenia odżywiania, anoreksja, bulimia, otyłość Czy można im zapobiegać?

Kamilla Bargiel-Matusiewicz
Janina Kapica

 

Ponad połowa dziewcząt i kobiet postrzega siebie jako otyłe. Wiąże się to z obowiązującym w naszej kulturze ideałem szczupłej sylwetki. Wiele osób stara się stosować odpowiednie diety, czy uprawiać sport. Wydaje się jednak, iż głównym celem tych działań nie jest utrzymanie zdrowia, lecz dbałość o atrakcyjność fizyczną. Z przekazu, jaki dociera do nas za pośrednictwem środków masowego przekazu wynika, iż posiadanie szczupłej sylwetki gwarantuje osiąganie sukcesów oraz poczucie szczęścia, spełnienia. Konsekwencjami coraz silniejszego kultu szczupłej sylwetki, są występujące z rosnącą częstotliwością zaburzenia odżywiania. Problemy leżące u podstaw otyłości, anoreksji oraz bulimii nie sprowadzają się jedynie do kwestii pożywienia, wagi, czy wymiarów ciała. Są one nierozerwalnie związane z niską samooceną, trudnościami w określeniu własnej tożsamości, brakiem satysfakcjonujących relacji z innymi osobami.

    Osoby cierpiące na otyłość przypisują pożywieniu znaczenie oraz wartość, których nie posiada ono w rzeczywistości. Spożywanie pokarmu traktują m.in. jako sposób na poprawę nastroju, czy wypełnienie pustki, jaką odczuwają w swym życiu. Brak wystarczającej świadomości tych uwarunkowań sprawia, że mimo tego, iż głównym efektem tych prób jest przyrost wagi, nie potrafią zrezygnować z poszukiwań szczęścia w „pojemnikach z lodami”. Osoby cierpiące na anoreksję oraz bulimię są natomiast przekonane, iż osiągnięcie odpowiedniej sylwetki przyniesie jednocześnie rozwiązanie wszystkich innych problemów, z jakimi się borykają. Wierzą, iż jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki zniknie np. nieśmiałość, negatywna samoocena, a liczni przyjaciele będą stać u ich boku. Frustracja związana z tymi oczekiwaniami jest szczególnie widoczna w przypadku anoreksji. Utrata kolejnych kilogramów nie przynosi zadowolenia z siebie, ani poczucia szczęścia. W związku z tym, osoba chora na anoreksję nie potrafi zatrzymać się w dążeniu do uzyskania coraz szczuplejszej sylwetki. Zawsze wydaje jej się, iż pozbycie się jeszcze jednego, może dwóch kilogramów przyniesie wreszcie pożądany efekt. Tak się jednak nie dzieje. Całkowite utożsamianie szczupłej sylwetki z poczuciem szczęścia oraz zadowoleniem z siebie, prowadzi w tym przypadku do autodestrukcji, coraz większego wyniszczenia organizmu.

 

    Uważa się, iż około dziewięćdziesięciu procent osób cierpiących na zaburzenia odżywiania stanowią kobiety, choć w ostatnich latach częstotliwość występowania opisywanych zaburzeń, szczególnie bulimii oraz otyłości, wzrasta również wśród mężczyzn.

 

    W Porani Psychologiczno-Pedagogicznej w Siemianowicach Śl. opracowany został Program Profilaktyki Zaburzeń Odżywiania. Jest on skierowany do dorastających dziewcząt, jako do grupy największego ryzyka. Poszukiwania własnej tożsamości, niestabilna samoocena oraz silne dążenie do uzyskania akceptacji grupy rówieśniczej, czynią je szczególnie podatnymi na występowanie zaburzeń odżywiania.

 

    Zajęcia prowadzone są w pierwszych oraz drugich klasach gimnazjów, według opracowanych scenariuszy. Program obejmuje osiem spotkań poświęconych zagadnieniom, które zgodnie z obecną wiedzą stanowią istotne elementy procesu budowania pozytywnego obrazu własnej osoby, kształtowania poczucia własnej odrębności oraz rozwijania zdolności samodzielnego wydawania sądów, podejmowania decyzji. Czynniki te mogą zapobiegać nadmiernemu uleganiu panującym trendom, m.in. związanym z kultem szczupłej sylwetki, którą należy osiągnąć za wszelką cenę. Celem prowadzonych zajęć jest również zwrócenie uwagi na wymiar zdrowotny naszego odżywiania. Koncentracja na zdrowiu sprzyja bowiem utrzymaniu optymalnej wagi oraz sylwetki. Stosowanie odpowiedniej diety oraz ćwiczeń fizycznych, pojawia się w tym przypadku w innym kontekście niż w sytuacji, kiedy głównym celem jest jedynie podporządkowanie się zewnętrznym kryteriom atrakcyjności.

 

    Osoba, u której zdrowie zajmuje wysoką pozycję w hierarchii wartości, w naturalny sposób będzie sięgała po prozdrowotne produkty żywnościowe. Działania te podejmowane są wówczas w zgodzie z własnymi przekonaniami, preferencjami, wiążą się z nimi pozytywne emocje.

 

    Osoby stosujące różnorodne diety jedynie po to, aby zasłużyć sobie na akceptację otoczenia, najczęściej doświadczają negatywnych emocji. Mają poczucie konieczności rezygnacji z własnych upodobań kulinarnych i podporządkowania się zewnętrznym zasadom, z którymi się nie utożsamiają. Toczy się w nich permanentna walka pomiędzy zewnętrznymi ograniczeniami, którym, jak sądzą muszą się podporządkować, a ich własnymi pragnieniami i chęcią ich realizacji. Sprawia to, iż obraz emocjonalny opisywanych zmagań zawiera wiele negatywnych uczuć, m.in. złość wobec siebie, kiedy pojawiają się odstępstwa od narzuconych sobie zasad, a jednocześnie żal wobec świata, który stawia zbyt surowe wymagania. Ponieważ, jak wskazują liczne badania, rozwojowi zaburzeń odżywiania sprzyja niekorzystna atmosfera rodzinna, nieprawidłowe postawy rodziców, prezentowany program zawiera również spotkania z rodzicami dziewcząt, biorących w nim udział.
Bibliografia

 

Abrahams S, Llewellyn-Jones D. „Bulimia i anoreksja”,
Prószyński i S-ka, Warszawa 2001.
Apfeldorfer G. „Anoreksja, Bulimia, Otyłość”,
Książnica, Katowice 1999.
Dohrenwend B P. „A psychosocial perspective on the past and future of psychiatric epidemiology”,
Amer J Epidemiol 1998, 147(3) 222-29.
Jablow M. „Na bakier z jedzeniem. Anoreksja, Bulimia, Otyłość”,
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 1993.
Orwid M, Pietruszewski K. „Psychiatria dzieci i młodzieży”,
Collegium Medicum UJ, Kraków 1996.
Wadden T, Stunkard A. „Social and psychological consequences of obesity”,
Ann Int Med., 1985, 103: 1062 – 1067.
Westermeyer J. „Public health and chronic mental illness”,
Amer J Publ Health 1991, 77(6) 667-68.